Slider

Oorsprong

Oudste sporen
De oudste sporen van bewoning op het grondgebied van de huidige gemeente Vianen zijn gevonden bij Zijderveld. Daar is in de Bronstijd (2000-800 v.C.) een nederzetting geweest. Rond het begin van onze jaartelling was het gebied een onbewoonbaar moeras. Pas rond het jaar 1000 is er weer sprake van bewoning. Eerst op de hogere delen bij Helsdingen en Hagestein. Vanaf die tijd begint men de moerassen droog te leggen en de grond geschikt te maken voor landbouw. In Helsdingen is dat voornamelijk door de Benedictijner monniken van de Sint Laurentiusabdij van Oostbroek (bij de Bilt) gebeurd.

Eerste Heren van Vianen
Rond 1260 heeft Zweder van Beusichem, maarschalk van Hendrik van Vianden, de bisschop van Utrecht, een enorm kasteel gebouwd, net ten zuiden van de huidige stadskern
van Vianen. En in 1271 krijgt hij van de bisschop toestemming om bij zijn kasteel, zijn ‘castrum suum Vyanen’, jaarmarkten te gaan houden. Zweder wordt gezien als de eerste Heer van Vianen. Als zijn zoon Hubrecht hem opvolgt, noemt hij zich naar zijn nieuwe bezit: Hubrecht van Vianen. Als op zijn beurt Hubrecht opgevolgd wordt door zijn zoon, Zweder II, is de politieke situatie in onze streek veranderd. De graaf van Holland en de bisschop van Utrecht staan, zoals wel vaker in de middeleeuwen gebeurde, lijnrecht tegenover elkaar. En de graaf van Holland ziet in Vianen een strategische plek om de Utrechters in de gaten te kunnen houden.

Om Zweder II voor zich te winnen, maakt de graaf van Holland gebruik van de slechte financiële positie waarin deze verkeert en arrangeert hij een huwelijk tussen Heilwich, Zweders dochter en Willem van Duvenvoorde, de schatbewaarder van het Graafschap Holland, een van de rijkste mensen van zijn tijd. In de huwelijkse voorwaarden wordt geregeld dat Zweder van zijn schulden wordt afgeholpen, mits het feitelijk bestuur van Vianen aan Willem wordt uitbesteed. Zweder had daar wel oren naar. Volgens een latere kroniekschrijver was Heilwich minder enthousiast, want die weet te melden dat ‘Willem Heilwich niet mocht beslapen’. In elk geval bleef het huwelijk kinderloos en na de dood van Heilwich en Willem bleef Vianen in bezit van de familie van Heilwich, zoals ook in de huwelijkse voorwaarden was geregeld!

Zo wordt Willem van Duvenvoorde de grondlegger van de vestingstad Vianen die wij nu kennen. In 1335 en 1336 worden door Heilwich en Willem de marktrechten uitgebreid. Tevens wordt er een aantal andere rechten en plichten van de bewoners van de nieuwe nederzetting geregeld, op een zodanige manier dat we van stadsrechten kunnen spreken.

over vianen
Vianen is een uniek, middeleeuws vestingstadje aan rivier de Lek en ligt in de polder 'De Vijfheerenlanden'.

Vrijstad
Het jaren in troebel water vissen door de heren van gebieden in de grensstreken van Utrecht, Holland en Gelre had geleid tot autonome ontwikkelingen van bepaalde heerlijkheden. De jurisdictie van Utrecht of Holland gold bijvoorbeeld niet in Vianen. De stad kon derhalve criminelen van elders toelaten zonder dat ze vervolgd werden. Niet alle criminelen waren welkom, maar in Vianen kneep men een oogje toe als het om plegers van financiële delicten ging. Veel bankroetiers zochten hun heil in Vianen. Sommigen wisten vanuit hun vluchtplaats hun zaken weer op orde te krijgen, anderen waren regelrechte fraudeurs die bewust uit handen van justitie wilden blijven. Het bezorgde Vianen een slechte naam. Toen Vianen eigendom werd van de Staten van Holland in 1725 bleven vele privileges bestaan, maar zijn soevereiniteit was de stad kwijt. In 1795 was het gedaan met de voorrechten van de stad. Vianen werd onderdeel van de Bataafsche Republiek en ‘gelijkgeschakeld’ aan de rest van Nederland. Lees meer over de Vrijstad

Vianen als vestingstad
In 1335-1336 krijgt Vianen, dat al een boeiende marktplaats was, stadsrechten. Binnen de veertiende eeuwse grachten en muren is het streng geometrische stratenpatroon uit die tijd bewaard gebleven en uit de daaropvolgende eeuwen bleven veel bouwwerken intact. Als gevolg hiervan biedt Vianen een goed beeld van de ontwikkeling van een Hollands vestingstadje. Van de oorspronkelijke vesting is nog de Lekpoort, stammend uit de vijftiende eeuw, in volle glorie bewaard gebleven. Opvallende monumenten zijn verder het Stadhuis (1425) en de Grote Kerk (1542). Het Stedelijk Museum, waarin het VVV-Agentschap is ondergebracht, is gehuisvest in een zeventiende-eeuwse Rooms Katholieke schuilkerk. De kerk heeft ongeveer 150 jaar als zodanig gefunctioneerd. Lees meer over het Stedelijk Museum Vianen.

Brederodes in Vianen
De familie Van Brederode is het bekendste geslacht dat vanaf begin vijftiende eeuw tot eind zeventiende eeuw heer en meester was in Vianen. Mede door dit geslacht is Vianen een stad met een historische betekenis geworden. Het geslacht Brederode bewoonde kasteel Batestein dat binnen de stadmuren was gelegen. Van het kasteel is weinig meer over dan de Hofpoort. Deze poort en andere uitbreidingen van het kasteel zijn geïnitieerd door Johan Wolfert Van Brederode in 1650. Lees meer over de Brederodes

Historische kerken
De eerste kerken in het gebied van de huidige gemeente Vianen worden gebouwd op de strook hoge grond die met een zuidelijke bocht om Vianen heenloopt: de Hagesteinse stroomrug. Het is een complex van zandige bodemafzettingen en oeverwallen die zijn achtergelaten door een voorloper van de Lek.

Grote Kerk Vianen
Kerk Hagestein
Kerk Everdingen
Kerk Zijderveld

Grote kerk Vianen
Monniken van de Sint Laurentiusabdij van Oostbroek brachten in de 12e eeuw de grond rond Helsdingen in cultuur. Daar stichtten zij een uithof en bouwden een kapel. Deze kapel staat hier nog steeds en is inmiddels verbouwd tot woonhuis.De vroegste delen van de Grote Kerk dateren uit de veertiende eeuw en in de zestiende eeuw is in de huidige vorm tot stand gekomen. De Nederlands Hervormde kerk (hierboven vermeld als de Grote Kerk), waarvan de vroegste delen dateren uit de veertiende eeuw is in de huidige vorm in de zestiende eeuw tot stand gekomen. Het oorspronkelijke gebouw uit de veertiende eeuw ging in 1540 in vlammen op. De herbouw van de kerk werd gefinancierd door Reinoud III Van Brederode. In de kerk is nog het indrukwekkende grafmonument aanwezig van deze Brederode telg.  De Grote Kerk is gebouwd door het geslacht Van Brederode als gebouw voor de eredienst en ter illustratie van de grootsheid van hun macht. De kerk is een rijksmonument.
In de kerk bevindt zich een van de mooiste en zeker meest curieuze praalgraven in Nederland: het graf van Reinoud III van Brederode en zijn vrouw Philippote van der Marck. Het wordt toegeschreven aan de toen in Utrecht werkzame beeldhouwer Colijn de Nole en dateert van omstreeks 1540. Zie hier een fotoimpressie van het monument.

Kerk Hagestein
In Hagestein moet kort na 1100 een kerk zijn gebouwd, gewijd aan Sint Maarten. De huidige toren is het oudste nog bestaande deel. Het onderste deel dateert waarschijnlijk uit de 13de eeuw. Het bovenste deel is 15de-eeuws. De bij de toren behorende kerk is in rond 1600 door brand verwoest. De verwoesting werd compleet na de orkaan van 1674 die een paar minuten later de halve Utrechtse Domkerk in een puinhoop zou veranderen. Het huidige kerkgebouw dateert uit 1830.

Kerk Everdingen
De kerk van Everdingen is een restant van een veel grotere kerk uit het begin van de 16de eeuw. Wegens bouwvalligheid werden tussen 1810 en 1855 delen van de kerk en de gehele toren afgebroken. Het huidige uiterlijk van de kerk is ontstaan na restauraties in 1930 en 1972 . De Rooms-katholieke Petrus en Paulus kerk van Everdingen is gebouwd in 1898/1899.Na de reformatie beschikten de katholieken van Everdingen niet meer over een kerk. De mis werd opgedragen in boerenschuren door rondtrekkende priesters. Aan het eind van de 18de eeuw hadden ze een vast onderkomen in een boerderij die vlak bij de huidige kerk stond. Rond 1800 werd een op een boerderij lijkende ‘schuurkerk’ gebouwd. Vooral in het vierde kwart van de 19de eeuw werden er op grote schaal nieuwe katholieke kerken gebouwd. Ook pastorie en kerk van Everdingen dateren uit die periode. Kerk en pastorie zijn een ontwerp van Alfred Tepe, die hier in de wijde omgeving kerken heeft gebouwd.

Kerk Zijderveld
De kerk van Zijderveld is een 19de-eeuws bouwwerk dat op de plaats staat van een waarschijnlijk 15de-eeuwse kerk. Die was in het begin van de 19de eeuw zo bouwvallig geworden dat hij is afgebroken. Op sommige plaatsen is 15de-eeuws metselwerk bewaard gebleven, maar het grootste deel is herbouw met gebruikmaking van de stenen die uit de afbraak van de oude kerk kwamen.

Amaliastein
Het Viaanse Bos is een natuurgebied bij Vianen. Het ligt tussen de A2, de Lekdijk, en de woonwijk Amaliastein en de Bentz-Berg. Het bos was onderdeel van het buiten Amaliastein dat gebouwd werd voor Amalia, de vrouw van Hendrik van Brederode, heer van Vianen. Het buitenhuis werd in 1830 gesloopt. Van Amaliastein zijn het omgrachte terrein waarop het huis stond en het Viaanse Bos de enige overblijfselen. Tot de jaren 50 van de twintigste eeuw was het bos in gebruik als hakgriend. Deze grienden werden eens na enkele jaren gehakt waarbij de wilgentakken voor andere doeleinden werden gebruikt. Nadat de hakhoutcultuur in onbruik raakte door de dalende houtprijzen, werden er populieren tussen het hakhout geplant. Een deel van het bos ontwikkelde zich vanuit doorgeschoten grienden spontaan tot een moerasbos. In het gebied liggen ook enkele boomgaarden, graslanden en struweel.Toen er in de 17e eeuw reigers nestelden in de bomen van het Viaanse bos ontstond de bijnaam van Vianen: Reigerstad.

Vijfheerenlanden
De Vijfheerenlanden bestaan uit een eeuwenoud polderlandschap met een rijke geschiedenis. Het gebied dankt haar naam aan vijf 'Heeren' die hier reeds in de Vijftiende eeuw de dienst uitmaakten. Het waren de Heeren van Arkel, van Ter Leede, van Everdingen, van Hagestein en de Van Brederodes van Vianen. Niet alleen het stadje Vianen, maar ook het gebied bewaart nog resten van hun rijke en strijdlustige verleden. De Vijfheerenlanden zijn voor een groot deel tussen de tiende eeuw en de twaalfde eeuw ontgonnen. Tot ver in de twintigste eeuw is de structuur van het gebied weinig veranderd.
Na de gemeentelijke herindeling eind jaren tachtig van de vorige eeuw bestaat de polder Vijfheerenlanden uit drie gemeenten: Vianen (momenteel provincie Utrecht), Leerdam en Zederik (beide provincie Zuid Holland). De begrenzing van de polder bestaat uit: Lek, Diefdijk, Linge, Merwedekanaal en Zederik (of de Zouwe).
Vanaf de jaren tachtig is het beheer van de Vijfheerenlanden op basis van een landinrichtingsplan aangepast. Er werden veel unieke en kenmerkende natuurgebieden voor de streek veilig gesteld in de vorm van natuurreservaten en natuurontwikkelingsgebieden. De bekendste natuurreservaten zijn: de polder Achthoven bij Lexmond, de Schaperwijk aan het Merwede kanaal, de polder Autena en Bolgerijen in Vianen, Zijde kade in Schoonrewoerd, de Waal en Schayk aan de Diefdijk en Kedichem. De natuurontwikkelingsgebieden zijn: de Boezem gelegen aan de Zouwe, Goilberdinger en Everdingerwaarden in de uiterwaarden nabij Everdingen en een tweetal gebieden langs de Linge waaronder de Eng.
In deze gebieden zijn goede wandel- en Fietspaden uitgezet. ln het VVV-Agentschap is de DVD met als titel 'Hof van Holland' te koop waarin een uitstekend beeld wordt gegeven van de Vijfheerenlanden in al zijn verschijningsvormen.

Meer ontdekken?
In het VVV-agentschap is een wandelgids met als titel 'Door de eeuwen, door Vianen' verkrijgbaar.
Deze wandeling door Vianen geeft een goede indruk van de rijke geschiedenis van het vestingstadje. U volgt de oudste sporen uit de stad, zoals delen van de vestingwerken en het vijftiende eeuwse stadhuis met zijn indrukwekkende uit Namense hardsteen opgetrokken voorgevel. Maar ook moderne monumenten komen aan bod, zoals de negentiende eeuwse Maria ten Hemelopnening kerk, ontworpen door Alfred Tepe en de vroeg twintigste eeuwse watertoren, bestaande uit gewapend beton.