Slider
 
Vianen telt ongeveer 190 Rijksmonumenten. De meeste hiervan bevinden zich in de historische binnenstad van Vianen. Hieronder leest u meer over de gebouwen in de binnenstad. Meer informatie hierover kunt u vinden in de Stadswandeling Vianen, voor € 2,95 te koop bij VVV Vianen, Voorstraat 97.
 
 Stratenpatroon
Als je nu met de eeuwenoude kaart van Van Deventer door Vianen loopt, zou je niet verdwalen. Aan het Middeleeuwse stratenpatroon is namelijk nauwelijks iets veranderd.
Aan dit stratenpatroon is te zien dat Vianen een geplande stad is. Binnen de rechthoekige stadsplattegrond is ten westen en ten oosten van de Voorstraat ruimte voor drie bebouwingsstroken, onderling verbonden door straatjes van duidelijk secundair belang. In de planmatige opzet past ook de bouw van kasteel Batestein. De kasteelmuur ging daarbij over in de verdedigingswerken van de stad met daaromheen de stadsgracht. Elk verdedigingswerk had een poort; in het noorden de Lekpoort, in het oosten de Oostpoort (lag aan het einde van de Langendijk en is nu verdwenen), in het zuiden de Landpoort (verdwenen; de straatnaam Buitenlandpoort herinnert hier nog aan) en in het westen de Hofpoort (aan het einde van het Hofplein). 

Bouwstijlen
De gebouwen in met name de Voorstraat, Kortendijk en Langendijk zijn een weerspiegeling van de afgelopen eeuwen en de ontwikkeling in bouwstijlen die door de tijd heeft plaatsgevonden. Bijna elk pand is individueel gebouwd en heeft daardoor zijn eigen bouwstijl. Dit heeft geleid tot een grote verscheidenheid in architectuur en versiering, maar ook bijvoorbeeld in verdiepingshoogte, gevelopbouw en kapvorm. De meeste panden dateren oorspronkelijk uit de 16e en 17e eeuw. Na de bouw zijn er echter meestal meerdere verbouwingen en/of aanpassingen geweest, waardoor bijvoorbeeld de gevels sterk zijn veranderd. Zo hebben veel panden een latere gevel uit de 18e of 19e eeuw gekregen met veelal een begane grondlaag uit de 20e eeuw.
Een aantal bouwstijlen komt vaker voor. De rococo of Louis XV-stijl uit het einde van de 18e eeuw wordt gekenmerkt door een gebruik van decoraties en ornamenten uit de barokperiode. Deze stijl komt beperkt voor in de Voorstraat en is onder andere te zien bij nummer 45 in de deurlijst, de gekrulde sierankers en de vleugelstukken van de dakkapellen. De gevel van Voorstraat 39 is voorzien van 19e eeuwse neo-rococo terracotta versieringen.

In de 18e en 19e eeuw is het neo- of Hollands classicisme een veel voorkomende stijl, ontstaan door een hernieuwde belangstelling voor de klassieke bouwkunst. Vormen uit de Renaissance werden op een meer strikte, zuivere wijze toegepast met nadruk op symmetrie en proportie. Het Griekse tempelfont werd voor belangrijke gebouwen het meest toegepast. Het voormalige politiebureau op Voorstraat 56 is een goed voorbeeld met empire-invloeden.

De volgende stroming was de neorenaissance, waarbij de architectuur uit het begin van de Gouden Eeuw als voorbeeld gold. Traditionele baksteenbouw werd gecombineerd met details uit de klassieke oudheid, waardoor bakstenen gebouwen met trapgevels, speklagen en aanleg- en sluitstenen bij de vensterbogen ontstonden. Deze stijl is te zien bij Voorstraat 101 en ook deels bij nummer 103.

Begin 20e eeuw komt het traditionalisme in zwang. Deze stijl wordt gekenmerkt door de aansluiting bij bouwtradities en materialen van het verleden zonder in imitatie te vervallen. Deze ‘baksteenarchitectuur' is meestal sober in verschijning en eenvoudig in detail. Deze stijl, die bekend staat als Delftse school (ca. 1925-1965) is bijvoorbeeld in Voorstraat 106 (de Posterij) toegepast.
Verder zijn er begin 20e eeuw meerdere bouwstijlen ontstaan, zoals de Amsterdamse school als onderdeel van het expressionisme, waarvan invloed te zien is in Voorstraat 105-107.

 

Museum
In Vianen bevindt zich het Stedelijk Museum Vianen, Voorstraat 97. Op de zolder van dit gebouw was vroeger een oude schuilkerk gevestigd. In dit gebouw worden wisselende exposities gehouden, op de begane grond, de bovenverdieping en in de museumtuin. Kijk voor actuele exposities op www.stedelijkmuseumvianen.nl 

Daarnaast worden ook in de Grote Kerk, Voorstraat 108, regelmatig exposities gehouden. Raadpleeg voor meer informatie de website http://www.grotekerkvianen.nl/